فەرموون وەڵامەکان وەرگرن

بسم الله الرحمن الرحيم

الصلاة والسلام على رسول الله صلى الله عليه وسلم 

بإذن الله تعالى انا اكتب اجابه في هذه شبهة ملحدين . باللغه كرديه 

مولحیدەکە ووتی

دین فطره و خه لقى الله نیه!

نزیکه ی چوار سال پیش ئیستا، وتم ئه م ئايه ته . ئایه ته هه له یه ، له به ر ئه وه ی فطرة و خلق 

خه لق

 وه کو خوی باس ئه که م نه ک وه کو ئه وه ی خوم باوه رم پیی (بیت بابه تی زانستی سروشتین

دین دیارده ی کومه لایه تیه واتا بابه تی زانستی مروییه

یاساکانی زانستی سروشتی و بابه تی کومه لایه تی بو یه کتر دروست نين. وه کو ئه وه یه بو نمونه ئاموژگاری رووباریک بکه یت پێی بلێیت

 لافاوه کانت کاری نامرویی و نائه خلاقین هه ول بده مرووییانه ره فتار بکه رووبار! 

یان هه ول بده یت گرفتی درو کردن لای که سیک به ده رزی چاک بکه یته وه

فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفًا فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا لَا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذَلِكَ الدِّينُ الْقَيْمُ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ

ئەم هه له یه ی له قورتاندایه خوم و هاوریکانم له نه تیسته کان به لگه ین له سه ر ته وه ی هه له یه! گورینی دین وه کو ئاو خواردنه وه ئاسانه وازهینان لیی به یه کجاری ئاسانتره هه موو روژیک خه لکی دینیان ئەگۆرن و ه کو نان. خواردن ، ئيتر لا تبديل الخلق الله جيه ؟ دين خه لقی مروفه و ئه توانیت بیگوریت........ ئەی کامه راستین که خه لک نایزانن؟ جا به زیاده وه ش تیبینیم کردوه زورينه هاوریکانم وه کو خوم مه لا و شیخ و سه ید زاده ن واتا له منالیه وه فیری دین کراوین و که گه وره بوینه گیرمان گوریوه .. جا به لگه ی له مه باشتر چیتان ئه ويت ؟

________________________________

بسم الله الرحمن الرحيم 

الصلاة والسلام على رسول الله صلى الله عليه وسلم 

بإذن الله تعالى انا اكتب 

☕

١. پوختەی هەڵەی بنەڕەتی لە لایەن مولحیدەکەوە

ئەم کەسە دەستەواژەی "فطرت" و "خَلق" ی تێکەڵ کردووە و وەک یەک شت مامەڵەی پێوەدەکات، لە کاتێکدا لە قورئاندا جیاوازی هەیە.

· خَلق: بە مانای دروستکردنی فیزیایی (جەستە، ئەستێرە، ڕوبار، دار).

· فِطرَت: بە مانای سیستەمی ناوەکی و بەرنامەڕێژی ڕەوشتی و ئامادەباشی بۆ باوەڕ لە ناو دەروونی مرۆڤدایە.

ئەو هاوشێوەکردنەی کە دەکات لە نێوان ڕوبار (بوونەوەرێکی سروشتی بێ ویست) و مرۆڤ (خاوەن عەقڵ و ویست)، لە ڕووی زانستییەوە هەڵەیە.

زانستی دەروونناسی (Psychology) و کۆمەڵناسی (Sociology) هەر بەم هۆیەوە دروست بوون کە مرۆڤ هەڵسوکەوت و بیر و باوەڕی هەیە.

· بۆیە، کە قورئان دەڵێت: "ڕووی خۆت بۆ دین ڕابگرە، ئەمە فطرەتی خودایە"، قسە لەگەڵ مێشک و دڵی مرۆڤدا دەکات، نەک لەگەڵ بەرد و دار.

واتای "فطرەت" چییە لە ئایین و زانستدا؟

ئایەتەکە دەڵێت: فطرەتی خودا کە خەڵکی لەسەری دروست کردووە.

لە ڕوانگەی زانستی مێشک و دەروونناسییەوە:

· زانایانی دەروونناسی وەک (Carl Jung) باوەڕیان وایە کە مرۆڤ خواپەرستی لە ناخیدا هەڵکەندراوە (Collective Unconscious).

· منداڵێک کە لەدایک دەبێت، پێش ئەوەی کۆمەڵگا کاریگەری لەسەر دروست بکات، مەیلی گشتی بۆ ئەخلاق و مانا و پەیوەندی بە شتێکی گەورەوە هەیە. ئەمە پێی دەگوترێت "دینی فطری" (Innate Religion).

· بەڵگە: زانستی مێشک دەڵێت ناوچەی دیاریکراو لە مێشکدا (Spirituality Center) هەیە کە کاری پەیوەست بە بیروباوەڕی ئایینی دەکات.

واتای "لا تبدیل لخلق الله":

واتای ئەم بەشە نییە کە ڕوبار دەبێت نوێژ بکات. بەڵکو واتای: "هیچ گۆڕانێک نییە لە سیستەمی دروستکراوی خودادا".

· بوونەوەرەکان (ڕوبار و داروستان) لەسەر سیستەمی فیزیایی بەڕێوەدەچن (واتا جیھانی ماددە).

· مرۆڤ لەسەر سیستەمی ڕەوشت و هەڵبژاردن بەڕێوەدەچێت.

ئەگەر دین تەنیا دیاردەیەکی کۆمەڵایەتی بووایە، دەبووایە شێوەکانی لە ناوچە جیاوازەکانی جیهاندا بە تەواوی جیاواز بن و پەیوەندی بە ڕاستییەکی دەرەکییەوە نەبێت. بەڵام:

· هەموو ئایینە سەرەکییەکان (ئیسلام، مەسیحییەت، جوولەکایەتی) لە بنەڕەتدا باسی خودای تاک، پەیمان، ڕەوشت، قیامەت و پاداشت دەکەن.

· ئەم هاوشێوەییە لە سەرتاسەری مێژوودا و لە نێوان کەلتورە جیاوازەکاندا، بەڵگەیەکی بەهێزە بۆ ئەوەی کە ئەم بیرۆکانە لە ناخی مرۆڤەوە سەرچاوە دەگرن، کە ئەمەش هەمان "فطرەت"ـە.

کە قورئان دەفەرموێت: "فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا"،

واتا خودا مرۆڤی لەسەر بڕوای پاک و ڕاستی دروست کردووە، نەک لەسەر گومڕایی.

ئەم فطرەتەش وەک بەرنامەیەکی ناوەکی وایە لە ناو دەروونی مرۆڤدا کە پێی دەڵێی "ئەم ڕەفتارە باشە، ئەویان خراپە" و "وا شتێکی گەورە هەیە کە ئەم جیهانەی دروست کردووە".

بۆیە دین تەنیا دیاردەیەکی کۆمەڵایەتی نییە، بەڵکو ڕیشەکەی لە ناو جەوهەری مرۆڤایەتیدا هەیە، وەک ڕیشەی ئاو لە ناخی زەویدا.

. ڕوونکردنەوەی "لا تبدیل لخلق الله" لە ڕوانگەی زمان و قورئاندا

ئەم بەشە لە ئایەتەکەدا (سوورەتی ڕوم:٣٠) دەربارەی فطرەت و خەڵقی خودایە، نەک دینی دیاریکراو.

· خَلق: بە مانای دروستکراوەکانی خودا دێت (مرۆڤ، ئاسمان، زەوی، گیانداران). خودا دەڵێت: هیچ گۆڕانێک لە سیستەمی دروستکردنی مندا نییە. واتا مرۆڤ ناتوانێت ببێتە فریشتە، یان ئاسن ناتوانێت ببێتە ئاو. ئەمە یاسای سروشتە.

· دین: لە شوێنی تر، قورئان دەڵێت: "إِنَّ الدِّينَ عِندَ اللَّهِ الْإِسْلَامُ" (ئالی عیمران:١٩). واتا دینی ڕاست لای خودا ئیسلامە. بەڵام ئەمە بە مانای ناچاری مرۆڤ نییە. مرۆڤ ئازادە باوەڕی خۆی هەڵبژێرێت.

جا کاتێک خودا دەڵێت "لا تبدیل لخلق الله"، واتای ئەوە نییە کە مرۆڤ ناتوانێت دین واز لێبهێنێت. بەڵکو واتای ئەوەیە کە سیستەمی جیهان و فطرەتی مرۆڤ کە خودا دایناون، ناگۆڕێت. بۆ نموونە:

· مرۆڤ هەمیشە پرسیارکەرە و بەدوای مانا دەگەڕێت (فطرەت).

· خۆر هەمیشە لە ڕۆژهەڵات هەڵدێت (خەڵق).

بەڵام مرۆڤ دەتوانێت باوەڕی خۆی بگۆڕێت، چونکە خاوەن ویست و عەقڵە.

گۆڕینی دین لەلایەن خەڵکەوە: بەڵگەیە بۆ ئازادی، نەک هەڵە

ڕاستە، ڕۆژانە خەڵکی دین دەگۆڕن یان وازی لێدەهێنن. ئەمە پێچەوانەی ئازادی مرۆڤە، نەک پێچەوانەی قورئان. قورئان خۆی ڕێگا بە ئازادی دەدات و دەڵێت:

· "لا إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ" (بەقەرە:٢٥٦) - بەزۆر نابێت کەس بخەیتە ناو دینەوە.

· "فَمَن شَاءَ فَلْيُؤْمِن وَمَن شَاءَ فَلْيَكْفُرْ" (کەھف:٢٩) - ئەو کەسێ کە دەیەوێت، با باوەڕ بهێنێت، ئەو کەسێ کە دەیەوێت، با باوەڕ نەهێنێت.

کەواتە، گۆڕینی دین بەڵگەی هەڵەی قورئان نییە، بەڵکو بەڵگەی جێبەجێبوونی ویستی مرۆڤە کە خودا بە مرۆڤی بەخشیوە.

باسی مەلا و شێخ و سەییدزادەکان: کێشە لە شێوازی فێرکردنە، نەک لە دین

تۆ دەڵێی: زۆرێک لەو کەسانەی لە مناڵییەوە فێری دین کراون، دواتر باوەڕەکانیان گۆڕیوە.

باشە، با بیر لەم خاڵانە بکەینەوە:

یەکەم: جیاکاری لە نێوان "دین" و "فەھمی دین"دا

زۆر جار ئەو شتەی پێیان دەوترێت "دین" لە ڕاستیدا تێگەیشتنی مەلا و شێخەکانە لە دین، نەک خودی دین. ئەگەر ئەم تێگەیشتنە لاواز بێت یان پڕ لە خورافات بێت، کە مرۆڤ گەورە دەبێت و بەراستییەکانی تر ئاشنا دەبێت، ئەوا ئەو تێگەیشتنە لاوازە واز لێدەهێنێت. بەڵام ئەمە بەڵگەیە بۆ هەڵەی ئەو تێگەیشتنە، نەک بۆ هەڵەی خودی دین.

دووەم: نموونەی زانایانی ڕاستەقینە

بە پێچەوانەی ئەم کەسانە، زانایانی گەورەی ئیسلام (وەک ئیبن سینا، غەزالی، ئیبن تەیمیە، شەهرەستانی) هەموویان لە تەمەنی مناڵییەوە فێری دین بوون، بەڵام کە گەورە بوون، قورستر و قووڵتر بوون لە دین، نەک لاوازتر. ئەمەش بەڵگەیە کە کێشەکە لە شێوازی فێرکردن و بەڵگەدایە.

سێیەم: دین لەسەر بناغەی عەقڵ و بەڵگە

مەلا و شێخەکان ئەگەر تەنیا فێری "وتار" و "تەقلید" بکرێن، بەڵام باسی عەقڵ و زانست و بەڵگەیان پێ نەدرێت، ئەوا کە ڕووبەڕووی پرسیار و گومان دەبنەوە، بناغەکەیان لەنگەر ناگرێت. بەڵام ئەو کەسانەی کە دین بە بەڵگە و لێکۆڵینەوە قبوڵ دەکەن، زۆر بە دەگمەن لە دین دەردەچن.

أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ"

ئەم بەشە لە ئایەتەکەدا ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە زۆربەی خەڵک بەبێ زانست بڕیار دەدەن و ڕەفتار دەکەن.

ئەمڕۆش، زۆربەی ئەو کەسانەی لە دین دەردەچن یان ڕەخنە لە ئیسلام دەگرن:

· قورئانیان بە تەواوی نەخوێندووەتەوە (بە واتا و لێکدانەوە).

· لە زانستە ئیسلامییەکان تێناگەن (فەرموودە، مێژوو، زمان).

· تەنیا بە گوێیان لە ڕەخنەی دەرەکی و ئینتەرنێت شتێکیان بیستووە، بەبێ لێکۆڵینەوە.

جا کە خودا دەفەرموێت "زۆربەی خەڵک نازانن"، ئەمە ڕاستییەکە. کەم کەسن بەڕاستی بە عەقڵ و لێکۆڵینەوە ڕوو لە دین بکەن یان لێی لابدەن