النبي يونس عليه السلام تشابه.....

بسم الله الرحمن الرحيم 

الصلاة والسلام على رسول الله صلى الله عليه وسلم 

 پێغەمبەر یونس (ع) – لە ڕاستییەکی خوداییەوە بۆ بەرەنگاربوونەوەی گومانەکان

١. پێشەکی

چیرۆکی پێغەمبەر یونس کوڕی متا (علیە السلام) یەکێک لە چیرۆکە پڕ پەند و بیرکردنەوەکانی قورئانی پیرۆز و کتێبە پێشووەکانە. ئەم پێغەمبەرە لە نەتەوەی ئیسرائیل نێردراوە و چیرۆکەکەی پڕە لە وردەکارییەکانی تەوبە، پەناگەیی بۆ لای خوا، و ڕەحمەتی بێ سنووری خودا. بەڵام لە ماوەی مێژوودا، گومانێک هاتووە کە دەڵێت ئەم چیرۆکە لە ئەفسانە کۆنەکانی یۆنان یان سۆمەر وەرگیراوە. ئەم ڕاپۆرتە بە وردی سەیری ڕاستییە مێژوویی، جوگرافیایی و ئەکادیمییەکانی ئەم چیرۆکە دەکات و وەڵامی شوبھەکان دەداتەوە.

---

٢. پێغەمبەر یونس لە ڕوانگەی قورئانی پیرۆز

خودا لە قورئاندا چیرۆکی یونس بە شێوەیەکی ورد باس کردووە، بەتایبەتی لە سورەتی الصافات، الأنبیاء و یونس:

پوختەی چیرۆک:

· یونس پێغەمبەرێک بوو بەرەو گەلەکەی خۆی نێردرا.

· کاتێک گەلەکەی باوەڕیان نەهێنا، بە تووڕەیی ڕۆیشت بەبێ ئەوەی ئەرکی خودایی وەربگرێت.

· سوار کەشتییەک بوو، بەڵام کەشتییەکە لە ڕێگادا تووشی گێژاوێک هات.

· یونس خۆی فڕێدا ناو دەریا و ماسییەکی زەبەلاح قووتی.

· لە ناو تاریکییەکانی (شەو، دەریا، سکی ماسی) هاواری کرد:

  ﴿لَا إِلَٰهَ إِلَّا أَنتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنتُ مِنَ الظَّالِمِينَ﴾ (الأنبیاء: ٨٧)

· خودا وەڵامی دایەوە و بە مەرجێک کە ستایشی خودای کرد، ڕزگاری بوو.

· دوای ڕزگاربوون، بەرەو گەلێکی دیکە (نینوا) نێردرا و هەموو گەلەکە باوەڕیان هێنا.

· خودا سزای لێ نەبرد و تا کاتێکی دیاریکراو ڕزگاری کردن.

ئایەتە سەرەکییەکان:

· الصافات (١٣٩-١٤٨): باسی ڕاکردن، قووتان لەلایەن ماسی، و ڕزگاربوون.

· الأنبیاء (٨٧-٨٨): باسی دوعا لە تاریکییەکان و وەڵامدانەوە.

· یونس (٩٨): باسی باوەڕهێنانی گەلی یونس کە تاکە گەلە باوەڕهێنانیان سوودی پێگەیاندووە.

٣. شوبھەکە: ئایا چیرۆکی یونس لە ئەفسانەی یۆنان و سۆمەر وەرگیراوە؟

٣.١. ناوەڕۆکی شوبھەکە

هەندێک لە ڕەخنەگرانی کتێبی پیرۆز پێیان وایە کە چیرۆکی یونس لەم سەرچاوانە وەرگیراوە:

· ئەفسانەی یۆنانی هێراکڵیس و هێسیۆن: کە هێراکڵیس خۆی فڕێ دەداتە ناو دەمی بووکە ماسییەکەوە بۆ ڕزگارکردنی کچێک و سێ ڕۆژ لە ناودا دەمێنێتەوە.

· ئەفسانەی پێرسێس و ئەندرۆمیدا: ڕزگاربوون لە دەست بووکە ماسییەکە.

· شوێنی یافا: کە هەر لەم شارەدا هەردوو چیرۆکەکە ڕوویانداوە.

٣.٢. وەڵامی گومانەکە لە ڕوانگەی زانست و مێژوو

یەکەم: پێشینەی مێژوویی

پێغەمبەر یونس لە نێو نەوەی ئیسرائیلدا ژیاوە و زانایان سەردەمی خۆی دەگەڕێننەوە بۆ نێوان سەدەی ٨ و ٩ پێش زایین. لەم بەروارەدا:

· کتێبی یونا لە تەورات نووسراوە.

· شوێنەواری مێژوویی وەک گردی یونس لە نزیک موسڵ هەیە.

  ئەفسانە یۆنانییەکان بە شێوەی نووسراو لە سەدەی ٤ پێش زایین کۆکراونەتەوە، کە دەکاتە نزیکەی ٤٠٠ ساڵ دوای یونس.

ئەنجام: ئەگەر لێکچوونێک هەبێت، ئەوا ئەفسانەکان لە ڕاستییەکەوە وەریانگرتووە، نەک پێچەوانەکەی.

دووەم: شوێنی یافا – نەخشەی جوگرافیا نەک وەرگرتن

یافا لە کەناری دەریای ناوەڕاستدا شوێنێکی کۆنە کە چەندین چیرۆکی ڕزگاربوون لە دەریا پێوە بەستراوە. بوونی هەردوو چیرۆک لە یەک شوێندا، نیشانەی وەرگرتن نییە، بەڵکو نیشانەی ئەوەیە کە مرۆڤەکان لە هەمان ناوچەی جوگرافیدا ڕووداوێکی ڕاستەقینەیان بینیوە و دواتر بە شێوەی جیاواز گێڕاوەتەوە.

سێیەم: بەڵگەی شوێنەواری (ئارکئۆلۆژی)

· گردی یونس (Tell Yunus): لە نزیک موسڵی عێراق، هەزاران ساڵە بەم ناوە ناسراوە.

· مرقدی پێغەمبەر یونس: مزگەوت و مەزارگەیەک کە هەتا ساڵی ٢٠١٤ لە موسڵ بوونی هەبوو، پێش ئەوەی لەلایەن داعشەوە ڕووخێنرێت.

· ئەم شوێنانە بەڵگەی مادیی بوونی کەسایەتییەکەن، نەک ئەفسانەیی.

٤. جیاوازییە بنەڕەتییەکانی نێوان چیرۆکی قورئان و ئەفسانەکان

تایبەتمەندی چیرۆکی یونس لە قورئان و تەوراتدا ئەفسانە یۆنانییەکان

مەبەست ڕێنمایی، تەوبە، ڕەحمەتی خودا نمایشی هێزی پاڵەوان، ڕزگارکردنی کچێک

هۆکاری ڕاکردن یونس بە تووڕەیی لە گەلەکەی خۆی ڕای کرد پاڵەوانێک بۆ ڕزگارکردنی ئەوانی تر دەچێتە ناو دەریا

ڕێگای ڕزگاربوون دوعا و تەوبە و لایەنی خودا شمشێر و هێزی جەستەیی

ئەنجام گەلێکی گەورە باوەڕ دێنن و خودا سزایان لێ لادەبات پاڵەوانێک دەبێتە قوربانی یان پاڵەوان دەمێنێتەوە

سەرچاوە وحیی خودایی دەستکردی مرۆڤ بۆ پەرستنی بتەکان

---

٥. پێغەمبەر یونس لە نێوان تەورات و قورئاندا

لە کاتێکدا هەردوو کتێبی پیرۆز لە چیرۆکی یونس هاوبەشییان هەیە، جیاوازییە وردەکان ڕوون دەکەنەوە کە قورئان بە وردی و ڕاستییەکی باڵاترەوە چیرۆکەکە دەگێڕێتەوە:

بابەت لە تەوراتدا لە قورئاندا

دوعا لە ناو ماسی نەهاتووە دوعای ڕزگاریی یونس ڕوون هاتووە

ماوەی مانەوە سێ ڕۆژ و سێ شەو ژمارەی دیاری نەکراوە

ناوی پێغەمبەر یونا (יוֹנָה) یونس، ذو النون

شوێنی ناردن نینوا (موسڵ) گەلێکی گەورە (بەپێی زانایان نینوا)

ئەم جیاوازییانە نیشانەی ئەوەن کە قورئان چیرۆکەکەی لە سەرچاوەیەکی خودایی و بێگەردەوە وەرگرتووە، نەک لە کتێبی پێشوو یان ئەفسانە.

---

٦. شوێنەواری مێژوویی و جوگرافیایی کە ڕاستیی یونس پشتڕاست دەکەنەوە

٦.١. شاری نینوا (مووسڵ)

نینوا پایتەختی دەوڵەتی ئاشوور بووە و لە تەورات و قورئاندا وەک شوێنی ناردنی دووەمی یونس ناسراوە. ئەم شارە لە کەناری ڕووباری دجلە، نزیک موسڵی ئێستا، هەڵکەوتووە.

٦.٢. گردی یونس (Tell al-Nabi Yunus)

لە باکوری موسڵ، گردێک هەیە بە ناوی "پێغەمبەر یونس" کە لە سەردەمی دێرینەوە وەک شوێنی ناشتن یان نیشتەجێبوونی یونس ناسراوە. شوێنەوارناسان لەم گردەدا پاشماوەی کۆشک و مزگەوت و پەرستگایان دۆزیوەتەوە.

٦.٣. مەزارگەی یونس

تا ساڵی ٢٠١٤ مزگەوت و مەزارگەیەکی گەورە لە موسڵ بوونی هەبوو کە بە "جامع النبی یونس" ناسرابوو. داعش ئەم مەزارگەیەی ڕووخاند، بەڵام شوێنەکە و ناسنامەکەی دیارە.

٦.٤. مەسافەی ڕێگاکە

لە تەوراتدا هاتووە کە یونس لە ناوچەی جەلیلەوە بۆ نینوا ڕێگای ١٠٨٠ کیلۆمەتری بڕیوە، کە زیاتر لە ١٠ ڕۆژی ڕێگایە. ئەم وردەکارییە جوگرافیاییە لەگەڵ توانای مرۆڤی سەردەمەکەدا دەگونجێت و نیشانەی ڕاستییەکی مێژووییە.

٧. وەڵامی کۆتایی بە گومانەکان

1. ئەفسانە یۆنانییەکان پێش یونس نەهاتوون، بەڵکو پاش یونس نووسراون. ئەگەر لێکچوونێک هەبێت، ئەوا ئەفسانەکان لە ڕاستییەکە وەریانگرتووە.

2. شوێنی یافا نیشانەی وەرگرتن نییە، بەڵکو نیشانەی ئەوەیە کە چیرۆکێکی ڕاستەقینە لە ناوچەیەکدا ڕووی داوە و کەلتوورە جیاوازەکان بە شێوەی خۆیان گێڕاویانەتەوە.

3. قورئان کە لە ناوەڕاستی بیابانی عەرەستان نازل بووە، بە وردی چیرۆکەکە باس کردووە لە کاتێکدا پێغەمبەر محەممەد (صلى الله علیه وسلم) خوێندەوار نەبووە و دەستگەیشتنی بە کتێبە یۆنانی و سۆمەرییەکان نەبووە.

4. بوونی شوێنەواری مادیی وەک گردی یونس و مەزارگەی لە موسڵ، بەڵگەیەکی ڕاستەقینەیە کە یونس کەسایەتییەکی مێژوویییە.

5. هاوبەشی نێوان قورئان و تەورات لە چیرۆکی یونسدا، نیشانەی ئەوەیە کە هەردووکیان لە سەرچاوەیەکی یەکگرتووی خوداییەوە هاتوون، نەک لە ئەفسانە.

٨. دەرئەنجام

پێغەمبەر یونس (علیە السلام) کەسایەتییەکی ڕاستەقینەی مێژوویی و پێغەمبەرێکی خودایە. چیرۆکەکەی لە قورئان و تەوراتدا بە وردی هاتووە و لەلایەن شوێنەواری مادیی و جوگرافیایییەوە پشتگیری دەکرێت. گومانی وەرگیرانی لە ئەفسانەی یۆنانی یان سۆمەری، پشتگیری لەلایەن هیچ بەڵگەیەکی زانستی و مێژوویییەوە ناکرێت. بەپێچەوانەوە، دەقە پیرۆزەکان و دۆزینەوە شوێنەوارییەکان، پێشینەی یونس و ڕاستیی چیرۆکەکە پشتڕاست دەکەنەوە.

وتەی کۆتایی:

چیرۆکی یونس پەندێکە بۆ هەموو ئەو کەسانەی لە کاتی سەختی و تاریکییەکاندا پەنا دەبەن بۆ لای خودا، و بیرخەرەوەیەکە کە تەوبە و پەناگەیی ڕێگای ڕزگارییە. خودا لە قورئاندا دەفەرموێت:

﴿فَاسْتَجَبْنَا لَهُ وَنَجَّيْنَاهُ مِنَ الْغَمِّ ۚ وَكَذَٰلِكَ نُنجِي الْمُؤْمِنِينَ﴾ (الأنبیاء: ٨٨)

سەرچاوەکان بۆ زانینی زیاتر:

· قورئانی پیرۆز (تەفسیری تەبەری، قورتوبی، ئیبن کەسیر)

· کتێبی "البدایة والنهایة" – ئیبن کەسیر

· کتێبی "زاد المعاد" – ئیبن قەیم

· توێژینەوە شوێنەوارییەکانی گردی یونس لە موسڵ

· ئینجیل (کتێبی یونا) – بۆ بەراوردکاری