دروستکردن و پەلەکردن...

بسم الله الرحمن الرحيم

الصلاة والسلام على رسول الله صلى الله عليه وسلم 

مولحیدەکە ووتی :

په له له الله مه که ن نه کا سه ری لی بشیوی و بیرۆکەی  بیر بچیته وه

الله به په له و عه جه له مروقی دروستکردوه

واتا بە خێرای  نەوەک لە بیری. بچێتەوە 

خُلِقَ الْإِنسَانُ مِنْ عَجَلٍ سَارِيكُمْ آيَاتِي فَلَا تَسْتَعْجِلُونِ

واتا مروف به په له دروستکرا ، نیشانه و به لگه کانی خومتان نیشان ئه ده م ، په له م لی مه که

پاشان مولحیدەکە. ووتی. موسڵمانان تەفسیری درۆیان کردوە بۆ ئەو ئایەتە 

موسوڵمانان ووتویانە 

وه نده ئینسان به په له تالوکه یه هه ر ده لییت له په له و تالوکه دروستکراوه

له ئایینده من نیشانه ی و به لگه کانی خومتان نیشان ده ده م جا په له م لی مه که ن.

ده ستخوش موسلمانانی  هه ر خه ریکی پینه کردنی هه له کانی قورئانن نه ک تیگه شتن له قورئان

_______________________________

بإذن الله تعالى انا اكتب اجابه دقيق شبهة :

☕وەڵام:

١. واتای "عجل" لە زمانی عەرەبیدا

وشەی "عَجَل" لە زمانی عەرەبیدا چەند مانای هەیە:

· مانای سەرەکی: خێرایی، پەلە، خێراکردن (سرعة، استعجال) .

· مانای دووەم: لە هەندێک لە شێوەزارەکاندا بە مانای قوڕ یان گڵ (طين) دێت، بەڵام ئەم مانایە زۆر کەمە و لە قورئاندا بەم مانایە نەهاتووە .

بەڵام لەم ئایەتەدا، مەبەست کامەیە؟ با بەڵگەکان ببینین.

بەڵگەی یەکەم: پەیوەندی نێوان "عجل" و "تستعجلون" لە هەمان ئایەتدا

ئایەتەکە دەفەرموێت:

"خُلِقَ الْإِنسَانُ مِنْ عَجَلٍ ۚ سَأُرِيكُمْ آيَاتِي فَلَا تَسْتَعْجِلُونِ"

ئەگەر سەیری بەشی دووەمی ئایەتەکە بکەین، دەبینین کە خودا دەفەرموێت: "فَلَا تَسْتَعْجِلُونِ" (پەلە مەکەن لە دژی من، یان داوای پەلە مەکەن بۆ هاتنی بەڵگەکان).

· ئەمە ڕاستەوخۆ پەیوەندی بە پەلە و خێرایی هەیە.

· ئەگەر مەبەست لە "عجل" قوڕ یان گڵ بووایە، پەیوەندی نێوان "مرۆڤ لە قوڕ دروستکراوە" و "پەلە مەکەن" چی دەبێت؟ ئەمە لە ڕوانگەی زمانەوە پەیوەندییەکی ناڕوون و لاوازە.

بەڵام کە مەبەست لە "عجل" خێرایی و پەلە بێت، پەیوەندییەکە زۆر ڕوون و بەهێزە: مرۆڤ خۆی لە سەرەتای دروستبوونەوە خاوەنی سیفەتی پەلە و خێراییە، بۆیە پێتان دەڵێم پەلە مەکەن.

ئیبن کەسیر لە تەفسیریدا دەڵێت: "أَيْ: خُلِقَ عَلَى عَجَلَةٍ وَسُرْعَةٍ فِي أُمُورِهِ" (واتا: مرۆڤ لەسەر پەلە و خێرایی لە کارەکانیدا دروست کراوە) .

بەڵگەی دووەم: بەکارهێنانی "عجل" لە شوێنەکانی تر

لە قورئاندا، هەرکات خودا ویستوویەتی باسی مادەی دروستبوونی مرۆڤ بکات، وشەی تایبەتی بەکار هێناوە:

· "مِن تُرَابٍ" (لە خۆڵەوە) - وەک لە ئالی عیمران:٥٩

· "مِن نُّطْفَةٍ" (لە دڵۆپە ئاوێکەوە) - وەک لە نحل:٤

· "مِن صَلْصَالٍ كَالْفَخَّارِ" (لە قوڕی وشکی وەک فەخفاخ) - وەک لە ڕەحمەن:١٤

ئەگەر خودا دەیویست لەم ئایەتەدا باسی مادەی دروستبوونی مرۆڤ بکات، دەبووایە وشەی وەک "صلصال" یان "تراب" یان "طين" بەکار بهێنرایە. بەڵام بەکارهێنانی "عجل" کە مانای خێراییە، بەڵگەیە کە مەبەست سیفەتی مرۆڤە، نەک مادەی دروستبوونی.

بەڵگەی سێیەم: تەفسیری پێشینان و هاوەڵان

هەموو زانایانی تەفسیر کۆکن کە مەبەست لە "عجل" لەم ئایەتەدا پەلە و خێرایییە. با بڕوانینە هەندێک لە قسەکانیان:

· ئیبن عەبباس (هاوەڵی گەورە) دەڵێت: "خُلِقَ الْإِنْسَانُ مِنْ عَجَلٍ، يَعْنِي: خُلِقَ عَلَى الْعَجَلَةِ" (مرۆڤ لە پەلەوە دروست کراوە، واتا: لەسەر پەلە دروست کراوە) .

· قەتادە دەڵێت: "خُلِقَ الْإِنْسَانُ مِنْ عَجَلٍ، أَيْ: خُلِقَ عَلَى الْعَجَلَةِ" .

· سەعید کوڕی جوبەیر دەڵێت: "لَمَّا خَلَقَ اللَّهُ آدَمَ وَنَفَخَ فِيهِ الرُّوحَ، ذَهَبَ يَنْهَضُ قَبْلَ أَنْ تَبْلُغَ الرُّوحُ رِجْلَيْهِ، فَقَالَ اللَّهُ: خُلِقَ الْإِنْسَانُ مِنْ عَجَلٍ" (کاتێک خودا ئادەمی دروست کرد و ڕۆحی پێدا، ئادەم هەستا بۆ هەستان پێش ئەوەی ڕۆح بگاتە پێیەکانی، خودا فەرمووی: مرۆڤ لە پەلەوە دروست کراوە) .

ئەم ڕیوایەتە زۆر بەهێزە و نیشان دەدات کە تەفسیری ڕاست چییە.

ئەگەر بڵێین مەبەست "قوڕ" یان "گڵ"ە، ئەوا کێشە دروست دەبێت

ئەگەر بڵێین مەبەست لە "عجل" قوڕە، ئەوا:

١. دەبێت بڵێین "مرۆڤ لە قوڕ دروست کراوە"، کە ئەمە ڕاستە و لەگەڵ ئایەتەکانی تریشدا دەگونجێت (وەک ڕەحمەن:١٤).

٢. بەڵام پەیوەندی نێوان "لە قوڕ دروست کراوە" و "پەلە مەکەن" چییە؟ ئەمە پەیوەندییەکی ڕاستەوخۆ نییە.

٣. خودا لە بەشی دووەمدا دەفەرموێت "سَأُرِيكُمْ آيَاتِي" کە پەیوەندی بەوە هەیە کە خەڵک پەلەیان دەکرد بۆ هاتنی بەڵگەکان و سزای خودا. ئەمەش ڕاستەوخۆ پەیوەندی بە سیفەتی پەلەوە هەیە.

٤. زۆرینەی زانایانی تەفسیر، لەوانە تابەعین و پێشینان، ئەم ئایەتەیان بە "پەلە" تەفسیر کردووە، نەک بە "قوڕ".