ابليس و فریشتە و جن

بسم الله الرحمن الرحيم

الصلاة والسلام على رسول الله صلى الله عليه وسلم 

ملحد يقول 

الله دواى له جن کردووه سوژده بو ئاده م به ری ئبلیس مه لائیکه ت بووه

الله هه بوایه و عادیل بوايه ده یتوانی له روژی یه که مه وه به ر به مه لائیکه ته سه ریکش و یاخیه که ی خوی بگری و به ره لای نه کا و ئیزنی پی نه دا تاکوو قیامه ت مه خلوقه که ی له خشته به ری هه مووی له ژیرسه ر خودی چیرو کنووسه که دایه

بەواتای خودا دەتوانی. رێگری بکات لە ئیبلیس! 

پاشان مولحیدەکە بەردەوام 

نه خوینه واریک بیرو که یه ک داریژیت هەروائه بیت

وَإِذْ قُلْنَا لِلْمَلَائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَم فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ كَانَ مِنَ الْجِنِّ

ئەمه له قسه کانی شێت ئە چی فرمانی به مه لایکه ته کان کردوه سوجده به رن ، به لام خوی له جنێک توره کردوه سوجده ی نه بردوه له کاتیکدا داوای سوجده بردنی له جن نه کردوه! 

له سوره تیکی تردا ابلیس مه لایکه ته

ثُمَّ قُلْنَا لِلْمَلَائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ لَمْ يَكُن مِّنَ السَّاجِدِينَ

به مه لایکه ته کانمان ووت سوجده به رن بو ناده م، هه موو سوجده یان برد جگه له ابلیس

اجابه بإذن الله تعالى :

⬇️🌷وەڵام:

١. بەشی یەکەم: دادپەروەری خودا و حیکمەتی دروستکردنی ئیبلیس

ئەم کەسە دەڵێت: "الله هه بوایه و عادیل بوايه ده یتوانی له روژی یه که مه وه به ر به مه لائیکه ته سه ریکش و یاخیه که ی خوی بگری و به ره لای نه کا و ئیزنی پی نه دا تاکوو قیامه ت مه خلوقه که ی له خشته به ری هه مووی له ژیرسه ر خودی چیرو کنووسه که دایه"

واتا: ئەگەر خودا هەبووایە و دادپەروەر بووایە، دەیتوانی لە ڕۆژی یەکەمەوە ڕێگری لە ئیبلیس بکات و ڕێگای پێ نەدات بە گومڕاکردنی خەڵکی تا قیامەت.

وەڵام:

یەکەم: خودا ئیبلیسی ناچار بە گوناه نەکردووە

پێویستە ڕوون بکەینەوە کە خودا ئیبلیسی ناچار نەکردووە بە یاخیبوون و گومڕاکردنی خەڵکی. بەڵکو ئیبلیس بە ویست و هەڵبژاردنی خۆی یاخی بووە. خودا دەفەرموێت: "إِلَّا إِبْلِيسَ أَبَىٰ وَاسْتَكْبَرَ وَكَانَ مِنَ الْكَافِرِينَ" (بەقەرە: ٣٤) - واتا: جگە لە ئیبلیس کە خۆی ڕازی نەبوو و خۆی لوتبەرزی کرد و لە بێباوەڕان بوو .

ئیبلیس خاوەنی ویست و هەڵبژاردن بووە، وەک مرۆڤ. خودا ویستویەتی ئەم جیهانە جیهانی تاقیکردنەوە بێت، نەک جیهانی ناچاری. ئەگەر خودا ویستیبا هەمووان ناچار بکات بە باوەڕهێنان، دەیتوانی، بەڵام ئەمە لەگەڵ حیکمەتی دروستکردنی جیهاندا ناگونجێت .

دووەم: حیکمەتی خودا لە دروستکردنی ئیبلیسدا

زانایان ڕوونیان کردووەتەوە کە خودا چەندین حیکمەتی هەیە لە دروستکردنی ئیبلیس و ڕێگادانی پێ بۆ گومڕاکردنی خەڵکی :

١. تاقیکردنەوەی مرۆڤ: خودا دەیەوێت مرۆڤ لەم جیهانەدا تاقی بکاتەوە کە کامە باوەڕ و کامە بێباوەڕ دەبێت. ئەگەر ئیبلیس نەبووایە، تاقیکردنەوەکە واتای خۆی لە دەست دەدا .

٢. دەرکەوتنی پلە و پایەی باوەڕداران: بەهۆی بوونی ئیبلیسەوە، پلە و پایەی باوەڕداران کە بەرەنگاری دەبنەوە دەردەکەوێت. ئەوانەی لە بەرامبەر گومڕاکردنی ئیبلیسدا خۆیان ڕادەگرن، پاداشتی گەورەیان دەبێت.

٣. دەرکەوتنی ڕاستی و درۆ: بوونی ئیبلیس وەک دوژمنی مرۆڤ، وادەکات ڕاستی و درۆ، چاکە و خراپە لە یەک جیا بکرێنەوە.

٤. خودا دادپەروەرە و بە کەس سەتم ناکات: خودا لە قورئاندا دەفەرموێت: "إِنَّ اللَّهَ لَا يَظْلِمُ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ" (نیساء: ٤٠) - واتا: خودا بە ئەندازەی گەردێک سەتم ناکات. ئیبلیس سزای نەداوە بەبێ هۆ، بەڵکو لەبەر یاخیبوون و لوتبەرزی خۆی سزای دراوە .

سێیەم: ویستی کەینی و ویستی شەرعی

زانایانی ئیسلام جیاوازی دەکەن لە نێوان ویستی کەینی (قەدەری) و ویستی شەرعیی خودا :

· ویستی کەینی: هەموو ئەو شتانەی لە جیهاندا ڕوودەدەن، بە ویستی خوداوە ڕوودەدەن، جا چاک بن یان خراپ. ئەم ویستە بە ناچار دێتە دی.

· ویستی شەرعی: ئەو شتانەیە کە خودا فەرمانی پێداوە و حەزی لێیانە (وەک باوەڕ و چاکە)، بەڵام مرۆڤ ئازادە بۆ جێبەجێکردنیان یان نەکردنیان.

ئیبلیس لە ژێر ویستی کەینیی خودادا بووە (واتا خودا ویستویەتی ئیبلیس بوونی هەبێت و ئازادی پێ ببەخشێت)، بەڵام ویستی شەرعیی خودای پێشێل کردووە (واتا فەرمانی خودای بە جێ نەهێنا) .

٢. بەشی دووەم: ڕەگەزی ئیبلیس - فریشتە بووە یان جن؟

ئەم کەسە دەڵێت: "ئه مه له قسه کانی شێت ئه چی فرمانی به مه لایکه ته کان کردوه سوجده به رن ، به لام خوی له جنێک توره کردوه سوجده ی نه بردوه له کاتیکدا داوای سوجده بردنی له جن نه کردوه!"

واتا: ئەمە قسەی شێتانەیە! فەرمانی بە فریشتەکان کردووە سوژده بەرن، بەڵام ئیبلیس کە لە جن بووە سوژده ی نەبردووە، لە کاتێکدا داوای سوژده بردنی لە جن نەکردووە!

وەڵام:

یەکەم: ئیبلیس لە جن بووە، نەک لە فریشتەکان

قورئان بە ڕوونی دەفەرموێت کە ئیبلیس لە جن بووە، نەک لە فریشتەکان. لە سوورەتی کەھف (٥٠)دا دەفەرموێت: "وَإِذْ قُلْنَا لِلْمَلَائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ كَانَ مِنَ الْجِنِّ" - واتا: "کاتێک بە فریشتەکانمان فەرموو سوژده بەرن بە ئادەم، هەموو سوژده یان برد جگە لە ئیبلیس، کە لە جن بوو" .

هەروەها لە فەرموودەیەکی پێغەمبەر (د.خ)دا هاتووە: "خُلِقَتِ الْمَلَائِكَةُ مِنْ نُورٍ، وَخُلِقَ الْجَانُّ مِنْ مَارِجٍ مِنْ نَارٍ، وَخُلِقَ آدَمُ مِمَّا وُصِفَ لَكُمْ" (ڕیوایەتی موسلیم) - واتا: فریشتەکان لە نوور دروستکراون، جن لە بڵێسەی ئاگر دروستکراوە، ئادەم لەو شتە دروستکراوە کە باسکرا .

ئیبلیس خۆی لە قورئاندا دەڵێت: "خَلَقْتَنِي مِن نَّارٍ وَخَلَقْتَهُ مِن طِينٍ" (ئەعراف: ١٢) - واتا: "منت لە ئاگر دروستکردووە و ئەوت (ئادەم) لە قوڕەوە دروستکردووە". ئەمەش دەردەخات کە ئیبلیس لە ئاگر دروستکراوە، نەک لە نوور وەک فریشتەکان .

دووەم: بۆچی ئیبلیس لەگەڵ فریشتەکاندا فەرمانی پێ کراوە؟

ئەم کەسە پرسیار دەکات: ئەگەر ئیبلیس لە جن بووە، بۆچی خودا فەرمانی بە فریشتەکان کردووە و ئیبلیسیش لەگەڵیاندا فەرمانی پێ کراوە؟

وەڵام: ئیبلیس لەگەڵ فریشتەکاندا دەژیا و پەرستش و عیبادەتی لەگەڵیاندا دەکرد. لەبەر ئەوە کە لەگەڵیاندا بووە و خەڵکی پێیاندا دەیناسی، فەرمانەکە بە هەموویان کراوە. بەڵام کە فەرمانی سوژده هات، ئیبلیس کە لە جن بووە، یاخی بووە .

ئیبن کەسیر لە تەفسیریدا دەڵێت: "ئیبلیس لە فریشتەکان نەبووە بەڵکو لە جن بووە، و لەگەڵ فریشتەکاندا عیبادەتی دەکرد، فەرمانەکەش بە هەموویان کرا" .

سێیەم: ڕای زانایان لەسەر ڕەگەزی ئیبلیس

لە نێوان زانایاندا کۆمەڵێک ڕای جیاواز هەیە، بەڵام ڕای زۆرینە و ڕاسترین ئەوەیە کە ئیبلیس لە جن بووە و لەگەڵ فریشتەکاندا ژیاوە :

· حەسەن بەسری دەڵێت: "ئیبلیس بە قەد چاو تروکاندنێکیش لە فریشتەکان نەبووە، بەڵکو بنەڕەتی جنە، وەک ئادەم بنەڕەتی مرۆڤە" .

· شیخ ئیسلام ئیبن تەیمیە ڕای وایە کە ئیبلیس لە جن بووە و باوکیانە، بەڵام لەگەڵ فریشتەکاندا بووە و فەرمانی پێ کراوە .

· ئیبن عەبباس (هاوەڵ) وتویەتی: ئیبلیس لە فریشتەکان بووە، بەڵام کە گوناهی کرد لە فریشتەکان دەرکرا. ئەم ڕایەش هەیە، بەڵام ڕای یەکەم بەهێزترە لەبەر ئایەتی ڕوونی کەھف .

ئەم کەسە دەڵێت قورئان لە شوێنێکدا ئیبلیس وەک بەشێک لە فریشتەکان نیشان دەدات و لە شوێنێکی تر دەڵێت لە جن بووە.

وەڵام: ئەمە دژایەتی نییە، بەڵکو ڕوونکردنەوەیە. لە شوێنێکدا (وەک بەقەرە) خودا فەرموویەتی "فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ" - ئەمە بە مانای ئەوە نییە کە ئیبلیس لە فریشتەکان بووە، بەڵکو بە مانای ئەوەیە کە ئەو کەسانەی فەرمانیان پێ کرابوو (کە فریشتەکان و ئیبلیسیش لەگەڵیان) سوژده یان برد جگە لە ئیبلیس. پاشان لە شوێنی تر (کەھف) ڕوونی کردووەتەوە کە ئیبلیس لە جن بووە .

ئیبن عەبباس خۆی کە ڕای وایە ئیبلیس لە فریشتەکان بووە، دەڵێت: "ناوی ئیبلیس عەزازیil بوو، لە فریشتەکانی خوارەوە بوو، پاش کە یاخی بوو لە فریشتەکان دەرکرا و ناوی گۆڕدرا بە شەیتان" .

کورتەی وەڵام:

١. سەبارەت بە دادپەروەری خودا: خودا ئیبلیسی ناچار بە یاخیبوون نەکردووە، بەڵکو بە ویستی خۆی یاخی بووە. خودا حیکمەتی هەیە لە دروستکردنی ئیبلیس و ڕێگادانی پێ، لەوانە تاقیکردنەوەی مرۆڤ و دەرکەوتنی پلەکانی باوەڕداران .

٢. سەبارەت بە ڕەگەزی ئیبلیس: ئیبلیس لە جن بووە، نەک لە فریشتەکان. فریشتەکان لە نوور دروستکراون و گوناه ناکەن، بەڵام ئیبلیس لە ئاگر دروستکراوە و توانای گوناهی هەیە. ئەوەی لەگەڵ فریشتەکاندا فەرمانی پێ کراوە، لەبەر ئەوە بووە کە لەگەڵیاندا دەژیا و عیبادەتی دەکرد .

٣. قورئان دژ بە یەک نییە: لە شوێنێکدا بە شێوەیەکی گشتی فەرمانەکە باس کراوە، لە شوێنی تر ڕوون کراوەتەوە کە ئیبلیس لە جن بووە. ئەمە دژایەتی نییە، بەڵکو ڕوونکردنەوەیە .