گەورەیی ئاسمان و زەوی و

بسم الله الرحمن الرحيم

الصلاة والسلام على رسول الله صلى الله عليه وسلم 

پاشان مولحیدەکە بەردەوام دەبێت

پانتایی به هه شت هینده ی ئاسمانه کان و زه ویه

ئه م وینه یه گوایه وه حی ئاسمانیه و لای کومه لیک خه لک بووه به ده قیکی پیروز

وَجَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّمَاوَاتُ وَالْأَرْضُ

تروهاتی ئه و کات و شسوینه نه ک په یامی خوایەک

اجابه باذن الله تعالى ⬇️🌷☕

وەڵام:

١. ئایەتەکە و واتای سەرەکی

خوای گەورە لە دوو شوێنی قورئاندا باسی پانی بەهەشت دەکات:

سوورەتی ئالی عیمران (٣:١٣٣):

"وَسَارِعُوا إِلَىٰ مَغْفِرَةٍ مِّن رَّبِّكُمْ وَجَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّمَاوَاتُ وَالْأَرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِينَ"

واتا: "پەلە بکەن بۆ لێخۆشبوون لە پەروەردگارتان و بەهەشتێک کە پانیەکەی وەک پانی ئاسمانەکان و زەوییە، ئامادە کراوە بەۆ پارێزکاران."

سوورەتی حەدید (٥٧:٢١):

"سَابِقُوا إِلَىٰ مَغْفِرَةٍ مِّن رَّبِّكُمْ وَجَنَّةٍ عَرْضُهَا كَعَرْضِ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ أُعِدَّتْ لِلَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ"

واتا: "پێشبکەون بۆ لێخۆشبوون لە پەروەردگارتان و بەهەشتێک کە پانیەکەی وەک پانی ئاسمان و زەوییە، ئامادە کراوە بۆ ئەوانەی باوەڕیان هێناوە بە خوا و پێغەمبەرانی."

٢. ڕوونکردنەوەی زانایان لەسەر واتای ئەم ئایەتە

ئەم کەسە دەڵێت ئەمە "ترۆات"ە و پەیامی خوا نییە. با ببینین زانایانی ئیسلام چۆن ئەم ئایەتەیان ڕوون کردووەتەوە:

یەکەم: مەبەست گەورەیی و فراوانی بێسنووری بەهەشتە

ئیبن عەبباس (هاوەڵی گەورە) دەڵێت: "كأن السموات والأرض بسطت وضم بعضها إلى بعض، فذلك عرض الجنة، وطولها لا يعلمه إلا الله" .

واتا: "وەک ئەوەیە ئاسمانەکان و زەوی ڕابخرێن و پێکەوە بنرێن، ئەوە پانی بەهەشتە، بەڵام درێژیەکەی کەس نازانێت جگە لە خوا."

قورتوبی لە تەفسیریدا دەڵێت: "لَمَّا كَانَتِ الْجَنَّةُ فِي غَايَةِ السَّعَةِ وَالِاتِّسَاعِ، حَسُنَ تَشْبِيهُهَا بِسَعَةِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ" .

واتا: "لەبەر ئەوەی بەهەشت لەوپەڕی فراوانی و گەورەییدایە، ئەم وێنەیە (بە ئاسمانەکان و زەوی) گونجاوە."

دووەم: ئەمە وێنەیەکی زمانی عەرەبیە بۆ گەورەیی

ئیبن قوتەیبە دەڵێت: "العرب تستعمل العرض في سعة المكان، وليس المراد به العرض الذي يقابل الطول" .

واتا: "عەرەب وشەی پانی (عرض) بۆ فراوانی شوێن بەکار دەهێنن، نەک بە واتای پانی بەرامبەر درێژی."

بەغەوی دەڵێت: "إنما ذكر العرض مبالغة في التوسعة، لأن الطول أكثر من العرض، فإذا كان العرض بهذه السعة، فالطول أعظم" .

واتا: "تەنها پانی باسکراوە بە مەبەستی زیادەڕۆیی لە فراوانیدا، چونکە درێژی زۆرتر لە پانیە، ئەگەر پانی بەم قەدە گەورە بێت، ئەوا درێژی چەندە?"

سێیەم: بەهەشت لە جیهانێکی ترە

ئەنەسی کوڕی مالیک کە پرسیاری لێکرا "ئایا بەهەشت لە ئاسماندایە یان لە زەویدا؟" وەڵامی دایەوە: "أي سماء تسع الجنة؟ أي أرض تسع الجنة؟! إن الجنة فوق السموات السبع تحت العرش" .

واتا: "کام ئاسمان بەهەشت دەگرێت؟ کام زەوی بەهەشت دەگرێت؟! بەڕاستی بەهەشت لەسەرەوەی حەوت ئاسمانە، لە ژێر عەرشدایە."

هیچ کتێبێکی پێشوو بەم شێوەیە باسی بەهەشتی نەکردووە

لە تەورات و ئینجیلدا باسی بەهەشت بەم شێوەیە نەهاتووە کە پانیەکەی بە قەد ئاسمانەکان و زەوی بێت. ئەمە تایبەتمەندییەکی قورئانە .

دووەم: قورئان بە زمان و تێگەیشتنی خەڵک دواوە

خودا ویستویەتی گەورەیی بەهەشت بۆ خەڵکی دنیا وەسف بکات. گەورەترین شت کە مرۆڤ دەیزانێت، ئاسمانەکان و زەوییە. بۆیە بەو شێوەیە وەسفی کردووە .

سێیەم: قورئان خۆی ڕوونی کردووەتەوە کە بەهەشت لەم جیهانە نییە

لە فەرموودەکانی پێغەمبەر (د.خ)دا هاتووە کە بەهەشت لەسەرەوەی حەوت ئاسمانە، لە ژێر عەرشدایە. کەواتە قیاسی بەم جیهانە ناکرێت .

چوارەم: ئەمە وێنەیەکە بۆ تێگەیشتن، نەک پێوانەیەکی بیرکاری

وەک چۆن دەڵێین "فڵان کەس دەریایە لە زانستدا" یان "ئەو شاخێکە لە هێزدا"، مەبەست وێنەکێشانە بۆ گەورەیی، نەک بە واتای ڕاستەوخۆ .

٤. بەراورد بە کتێبەکانی تر

ئەگەر سەیری کتێبە پیرۆزەکانی تر بکەین، باسی بەهەشت بەم شێوەیە تێدا نییە:

· تەورات: باسی بەهەشتی ئەدەن دەکات وەک باخچەیەک لەسەر زەوی.

· ئینجیل: باسی ماڵی باوک دەکات کە شوێنی زۆری تێدایە، بەڵام بەم شێوەیە وەسفی ناکات.

· قورئان: بە وردی باسی پانی و فراوانی دەکات و وێنەیەکی گەورە دەدات کە مرۆڤ بتوانێت لێی تێبگات .

ئیبن قیم دەڵێت: "إِنَّ الْجَنَّةَ لَا يُعْرَفُ قَدْرُهَا إِلَّا اللَّهُ، وَلَوْ كَانَتْ بِقَدْرِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ لَكَانَ ذَلِكَ قَلِيلًا فِي جَنْبِ مَا أَعَدَّهُ اللَّهُ لِأَوْلِيَائِهِ" (بەڕاستی بەهەشت نازانرێت قەبارەکەی جگە لە خوا، ئەگەر بە قەد ئاسمانەکان و زەویش بێت، ئەوە کەمە لە بەرامبەر ئەوەی خوا بۆ دۆستەکانی خۆی ئامادە کردووە).

ئەم کەسە هەوڵدەدات بڵێت کە لە بۆشایی ئاسماندا (فەزا) کات و شوێن و پانتایی بوونی نییە، و بەم هۆیەوە دەیەوێت بیسەلمێنێت کە باسی قورئان لە پانتایی بەهەشت (عرضها السموات والأرض) نادروستە.

ئەمە هەڵەیەکی زانستی و فەلسەفی یە. با ڕوونی بکەینەوە.

ڕاستی زانستی: فەزا (بۆشایی) خاوەنی کات و شوێن و پانتاییە

ئەم کەسە وا دادەنێت کە لە بۆشایی ئاسماندا کات و شوێن نییە. ئەمە بە تەواوی هەڵەیە لە ڕوانگەی زانستی مۆدێرنەوە:

یەکەم: فەزا خاوەنی ڕەهەندەکانی شوێنە (dimensions)

· زانستی فیزیا دەڵێت کە گەردوون خاوەنی چوار ڕەهەندی سەرەکی یە: سێ ڕەهەندی شوێن (درێژی، پانی، بەرزی) و یەک ڕەهەندی کات .

· هەر شتێک لە گەردووندا لە ناو کات و شوێندا بوونی هەیە. ئەستێرەکان، گەلەستێرەکان، هەسارەکان، هەموویان لە ناو کات و شوێن و پانتاییدا بوونیان هەیە .

· بۆشایی ئاسمان (فەزا) خۆی پانتاییەکی بێسنوورە کە هەموو شتێکی تێدایە.

دووری و پانتایی لە فەزادا هەیە

· ئێمە دەزانین کە دووری نێوان زەوی و مانگ ٣٨٤,٠٠٠ کیلۆمەترە.

· دووری نێوان زەوی و خۆر ١٤٩ ملیۆن کیلۆمەترە.

· دووری نێوان ئێمە و گەلەستێرەی ئەندرۆمیدا ٢.٥ ملیۆن ساڵی ڕووناکی یە.

  ئەمانە هەمووی پانتایی و شوێن نیشان دەدەن.

کات لە فەزادا هەیە

· کات لە هەموو گەردووندا هەیە. ڕووداوەکان لە فەزادا ڕوودەدەن و کاتی خۆیان هەیە.

· تەنانەت لە ناو چاڵی ڕەش (black hole) یشدا، کات هەیە، هەرچەندە شێوازی تێپەڕینی کات دەگۆڕێت.

ئینساشتاین لە تیۆری ڕێژەیی (نسبیت) دا سەلماندی کە کات و شوێن پێکەوە گرێدراون و پێکەوە پێکهێنەری ڕەهەندەکانی گەردوونن .

ڕاستی قورئانی: مەبەست لە ئایەتەکە چییە؟

ئێستا با بێینەوە سەر ئایەتەکە. خوای گەورە دەفەرموێت:

"وَسَارِعُوا إِلَىٰ مَغْفِرَةٍ مِّن رَّبِّكُمْ وَجَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّمَاوَاتُ وَالْأَرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِينَ" (ئالی عیمران: ١٣٣)

زانایانی تەفسیر ڕوونیان کردووەتەوە کە مەبەست لەم ئایەتە وێنەکێشانە بۆ گەورەیی و فراوانی بێسنووری بەهەشت.

ئیبن عەبباس دەڵێت: "كأن السموات والأرض بسطت وضم بعضها إلى بعض، فذلك عرض الجنة، وطولها لا يعلمه إلا الله"

واتا: "وەک ئەوەیە ئاسمانەکان و زەوی ڕابخرێن و پێکەوە بنرێن، ئەوە پانی بەهەشتە، بەڵام درێژیەکەی کەس نازانێت جگە لە خوا."

قورتوبی دەڵێت: "لَمَّا كَانَتِ الْجَنَّةُ فِي غَايَةِ السَّعَةِ وَالِاتِّسَاعِ، حَسُنَ تَشْبِيهُهَا بِسَعَةِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ"

واتا: "لەبەر ئەوەی بەهەشت لەوپەڕی فراوانی و گەورەییدایە، ئەم وێنەیە گونجاوە."

کەواتە، قورئان وێنەیەک دەدات بە مرۆڤ تا لە گەورەیی بەهەشت تێبگات، نەک بڵێت بەهەشت لە ناو ئاسمانەکان و زەویدایە.

پێغەمبەر (د.خ) لە فەرموودەدا دەفەرموێت کە بەهەشت لەسەرەوەی حەوت ئاسمانە، لە ژێر عەرشدایە. کەواتە بەهەشت لە جیهانێکی ترە، نەک لەم جیهانە ماددیەی ئێمەدا.

ئیبن قیم دەڵێت: "إِنَّ الْجَنَّةَ لَا يُعْرَفُ قَدْرُهَا إِلَّا اللَّهُ، وَلَوْ كَانَتْ بِقَدْرِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ لَكَانَ ذَلِكَ قَلِيلًا فِي جَنْبِ مَا أَعَدَّهُ اللَّهُ لِأَوْلِيَائِهِ"

واتا: "بەڕاستی بەهەشت نازانرێت قەبارەکەی جگە لە خوا، ئەگەر بە قەد ئاسمانەکان و زەویش بێت، ئەوە کەمە لە بەرامبەر ئەوەی خوا بۆ دۆستەکانی خۆی ئامادە کردووە."