مێروولە و گەرد و قورئان
بسم الله الرحمن الرحيم
الصلاة والسلام على رسول الله صلى الله عليه وسلم
ملحد يقول
ئیعجازی درۆ و تەفسیر
يقولون
نيوترون
بروتون
ذكر القرآن الذرة قبل 1400 عام
الإلكترونات
نواة
فمن يعمل مثقال ذرة خيرا يره ومن يعمل مثقال ذرة شرا يره الزلزله ۷
نيوترون
بروتون
ذكر القرآن الذرة قبل 1400 عام
الإلكترونات
nucleus
مولحیدەکە ووتی موسوڵمان. ئەو ئایەتە یان. کردوە بە بەلگە ئەلیکترۆنی و گەردەکان!
زمانی عه ره بی موبیندا
ذرة : مينه ی میرووله يه [ نه ك ئه توم : گه ردیله
نازانم چون نیره میرووله و میینه میرووله له يه ك جیا ده که نه وه ؟؟؟
اجابه بإذن الله تعالى ⬇️☕
بسم الله الرحمن الرحيم
الصلاة والسلام على رسول الله صلى الله عليه وسلم 🌷
وەڵام:
١. ڕاستی مێژوویی وشەی "ذرة" لە زمانی عەرەبیدا
پێش هاتنی قورئان و لە سەردەمی پێغەمبەر (د.خ)دا، عەرەبەکان وشەی "ذرة" یان بەکار دەهێنا بۆ بچووکترین شت کە دەبینی، وەک مێروولەی ورد (مۆرە) یان تۆزی هەوا. بەڵام هەرگیز نەیاندەزانی کە ئەم "ذرة" یە پێکهاتەی ناوەکی هەیە (پرۆتۆن و نیوترون و ئەلیکترۆن).
کە قورئان هات و هەمان وشەی بەکار هێنا، موسڵمانان لەو کاتەدا تێگەیشتنیان لە "ذرة" هەمان تێگەیشتنی عەرەبەکانی تر بوو. بەڵام پرسیارەکە ئەمەیە: ئایا قورئان بەکارهێنانی ئەم وشەیە بۆ وەسفی کرداری مرۆڤ، لەگەڵ زانستی مۆدێرن دا دەگونجێت؟
. موعجیزەکە لە کوێدایە؟
ئەم ئایەتە لە سوورەتی زەلزەلەدا هاتووە. خودا دەفەرموێت:
"فَمَن يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ - وَمَن يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ"
واتا: "ئەو کەسەی کە بە ئەندازەی ذرةیەک چاکە بکات، ئەوا دەیبینێت. و ئەو کەسەی کە بە ئەندازەی ذرةیەک خراپە بکات، ئەوا دەیبینێت."
موعجیزەکە لە چەند خاڵدا خۆی دەردەخات:
یەکەم: وردی لە تۆمارکردنی کردار
قورئان دەڵێت کە هەر بچووکترین کردار (چاک یان خراپ) لەلایەن خوداوە تۆمار دەکرێت و مرۆڤ لە قیامەتدا دەیبینێت. ئەمە بەڵگەیە لەسەر دادپەروەری و وردبینی خودا.
دووەم: بەکارهێنانی وشەی "ذرة" واتای زانستی هەیە
لە کاتێکدا کە عەرەبەکانی سەردەمی پێغەمبەر "ذرة" یان وەک بچووکترین شت دەزانی، ئەمڕۆ زانست دەڵێت کە گەرد (ئەتۆم) خۆی پێکهاتووە لە شتی وردتر (پرۆتۆن، نیوترون، ئەلیکترۆن). ئایەتی قورئان بە "مثقال ذرة"ـەوە ئاماژە بەوە دەکات کە تەنانەت ئەو کردارانەی کە لە ڕووی مرۆییەوە بچووکترین و بێنرخترینن، لای خودا گرنگن و تۆمار دەکرێن.
ئەگەر قورئان بڵێتایە "مثقال حبة خردل" (ئەندازەی دەنکە خەرتەلێک) یان شتی تر، ئەوا لەگەڵ زانستدا نەدەگونجا، چونکە ئەوان دەبینرێن و ئەندازەیان دیارە. بەڵام "ذرة" وەک وشەیەک کە لەو کاتەدا بۆ بچووکترین شت بەکار دەهات، ئەمڕۆ لەگەڵ زانستدا بە تەواوی دەگونجێت، چونکە گەرد خۆی بچووکە و پێکهاتەکانی وردترن.
ئایا قورئان باسی نیوترون و پرۆتۆن دەکات؟
نەخێر، قورئان بە ڕوونی باسی نیوترون و پرۆتۆن و ئەلیکترۆن ناکات. ئەمەش ناتەوێت بیکات. قورئان کتێبی زانستی نییە، بەڵکو کتێبی هیدایەت و ڕێنماییە. خودا لە قورئاندا زۆر ڕاستی زانستی باس دەکات، بەڵام بە شێوەیەکی گشتی کە مرۆڤ لە هەموو سەردەمێکدا بتوانێت لێی تێبگات.
بۆ نموونە:
· لە شوێنی تر قورئان فەرموویەتی : "وَجَعَلْنَا مِنَ الْمَاءِ كُلَّ شَيْءٍ حَيٍّ" (ئەنبیاء: ٣٠) - ئێمە هەموو شتێکی زیندووم لە ئاوەوە دروست کردووە. ئەمڕۆ زانست دەڵێت کە خانەکان پێکهاتوون لە ئاو.
· یان "وَالسَّمَاءَ بَنَيْنَاهَا بِأَيْدٍ وَإِنَّا لَمُوسِعُونَ" (زاریات: ٤٧) - ئاسمانمان بە دەست دروست کردووە و بەڕاستی ئێمە فراوانکەرین. ئەمڕۆ زانست دەڵێت کە گەردوون فراوان دەبێت.
بەڵام قورئان هەرگیز ناڵێت یاخوود نەیفەرموو "گەردوون بە خێرایی ٧٠ کم/چرکە فراوان دەبێت"، چونکە ئەمە بەشێک نییە لە پەیامی ئایینی.
ڕاستی مێژوویی: "ذرة" لە زمانی عەرەبی کلاسیکدا
بەڵێ، ئەم کەسە لە ڕوانگەی زمانی عەرەبی کلاسیکەوە ڕاست دەکات کە وشەی "ذرة" لە سەردەمی پێغەمبەر (د.خ) و لە فەرهەنگە کلاسیکییەکاندا بە مانای مێروولەی بچووک یان مۆرەی سووری بچووک هاتووە .
با وردتر ببینین:
· ئیبن حجەر عەسقەلانی لە فەتحولباریدا دەڵێت: "الذَّرَّةُ: النَّمْلَةُ الصَّغِيرَةُ" واتا "ذرة" مێروولەی بچووکە .
· ئیبن مەنزور لە لسان العربدا دەڵێت: "الذَّرُّ: صِغارُ النَّمل، واحدته ذَرَّةٌ" واتا "ذر" بچووکترین مێروولەکانن، یەک دانەیان پێی دەگوترێت "ذرة" .
· تەعلەب (زاناێکی زمانی عەرەبی) دەڵێت: "إِن مائة منها وزن حبة من شعير" واتا سەد دانە لەم مێروولە بچووکانە دەبنە قورسایی یەک دەنک جۆ (جۆ) .
· هەروەها "ذرة" بە مانای تۆزی هەوا یش هاتووە، ئەو تۆزە وردەی کە لە تیشکی خۆردا دەبینرێت کە لە کونێکەوە دێتە ژوورەوە .
٢. جیاکاری لە نێوان "ذرة" (مێروولە) و "ذرة" (گەردیلە)
ئەم کەسە پرسیار دەکات: "نازانم چون نیره میرووله و میینه میرووله له يه ك جیا ده که نه وه ؟؟؟"
وەڵام: ئەمە دوو مانای جیاوازن بۆ یەک وشە، کە لە دوو سەردەمی جیاوازدا بەکار هاتوون:
یەکەم: مانای کلاسیک (کلاسیکی)
· "ذرة" لە سەردەمی پێغەمبەر و بۆ چەندین سەدە دوای ئەو، تەنیا بە مانای مێروولە و تۆزی هەوا بەکار دەهات.
· ئەمەش ڕاستە، چونکە خەڵکی ئەو سەردەمە شتێکیان بە ناوی "گەردیلە" (ئەتۆم) نەدەزانی.
دووەم: مانای زانستی نوێ (مۆدێرن)
· لە سەدەی بیستەمدا، کە زانستی فیزیا پێشکەوت و گەردیلە (ئەتۆم) دۆزرایەوە، زانایانی عەرەب پێویستیان بە وشەیەک بوو بۆ ئەم پێکهاتە نوێیە.
· کۆمەڵگای زمانی عەرەبی لە قاهیرە (مجمع اللغة العربية) کە باڵاترین دەسەڵاتی زمانی عەرەبیە، بڕیاری دا کە وشەی "ذرة" وەک "أصغر جزء في العنصر" (بچووکترین بەشی توخم) واتا ئەتۆم دیاری بکەن .
· ئەمەش لەبەر ئەوە بوو کە "ذرة" لە زمانی عەرەبیدا بۆ بچووکترین شت بەکار دەهات، بۆیە گونجاو بوو بۆ ئەم زاراوە زانستیە نوێیە.
٣. ڕێسای زێڕین لە تێگەیشتنی قورئاندا
ئەم خاڵە زۆر گرنگە بۆ وەڵامدانەوەی ئەم جۆرە پرسیارانە:
ئیبن عوسەیمین (زانای گەورەی سعودی) دەڵێت:
"وَالْمُرَادُ بِالذَّرَّةِ: صِغَارُ النَّمْلِ كَمَا هُوَ مَعْرُوفٌ، وَلَيْسَ الْمُرَادُ بِالذَّرَّةِ: الذَّرَّةَ الْمُتَعَارَفَ عَلَيْهَا الْيَوْمَ كَمَا ادَّعَاهُ بَعْضُهُمْ، لِأَنَّ هَذِهِ الذَّرَّةَ الْمُتَعَارَفَ عَلَيْهَا الْيَوْمَ لَيْسَتْ مَعْرُوفَةً فِي ذَلِكَ الْوَقْتِ، وَاللَّهُ -عَزَّ وَجَلَّ- لَا يُخَاطِبُ النَّاسَ إِلَّا بِمَا يَفْهَمُونَ" .
واتا:
· مەبەست لە "ذرة" لە قورئاندا مێروولەی بچووکە وەک خۆی ڕوونە.
· مەبەست لێی ئەو گەردیلەیەی ئەمڕۆ نییە کە هەندێک گومانی لێدەکەن.
· چونکە ئەم گەردیلەیەی ئەمڕۆ لەو کاتەدا نەناسراو بوو.
· خودا قورئانی بە زمان و تێگەیشتنی خەڵکی ئەو سەردەمە ناردووە.
٤. کەواتە موعجیزەکە لە کوێدایە؟
باشە، ئەگەر قورئان بە مانای مێروولە بەکار هێناوە، ئەی موعجیزەکەی چییە؟
موعجیزەکە لە چەند خاڵدا خۆی دەردەخات:
یەکەم: وردی لە تۆمارکردنی کردار
قورئان دەڵێت کە هەر بچووکترین کردار (چاک یان خراپ) لەلایەن خوداوە تۆمار دەکرێت و مرۆڤ لە قیامەتدا دەیبینێت. بەکارهێنانی وشەی "ذرة" کە بچووکترین شت بووە لە ڕوانگەی عەرەبەوە، واتای وردبینی خودا دەردەخات.
دووەم: هاوکات بوون لەگەڵ زانستی مۆدێرن
ئەمڕۆ زانست دەڵێت کە هەموو شتێک لە گەردیلە (ئەتۆم) پێکهاتووە، و گەردیلە خۆی پێکهاتووە لە شتی وردتر. بەکارهێنانی وشەی "ذرة" کە هاوکات دەتوانرێت بۆ مێروولە و بۆ گەردیلەش بەکار بهێنرێت، هاوکات بوونێکی سەرسوڕهێنەرە.
سێیەم: خودا دەزانێت کە ڕۆژێک مرۆڤ پێکهاتەی مادە دەدۆزێتەوە
خودا کە وشەی "ذرة" ی هەڵبژاردووە، دەیزانی کە ڕۆژێک مرۆڤ ئەم وشەیە بۆ بچووکترین پێکهاتەی مادە بەکار دەهێنێت. ئەمەش بەڵگەیە لەسەر زانینی بێسنووری خودا.
پێش ههموو شتێك، پێویسته ڕاستییهكه بڵێین: "ذرة" له زمانی عهرهبی کلاسیکدا به واتای مێروولهی بچووك (مۆره) و تۆزی ههوا هاتووه.
ئهم خاڵه زۆر گرنگه، چونكه خواى گهوره قورئانی به زمان و تێگهیشتنی خهڵكی ههمان سهردهم ناردووه. ئهگهر قورئان باسی شتێكی بكات كه خهڵك نایzanen و لێی تێناگهن، ئهوا پێغهمبهرایهتی خۆی ناداتێ. خواى گهوره خۆی دهفهرموێت: "وَمَا أَرْسَلْنَا مِن رَّسُولٍ إِلَّا بِلِسَانِ قَوْمِهِ لِيُبَيِّنَ لَهُمْ" (ئیبراهیم: ٤) واتا "هیچ پێغهمبهرێكمان نهناردووه تهنها به زمانی قهومهكهی خۆی نهبێت، تا بۆی ڕوون بكاتهوه".
کهواته، ئهو كهسهی دهڵێت "ذرة به واتای مێروولهیه" له ڕوانگهی مێژووییهوه ڕاست دهكات. بهڵام پرسیارهكه ئهمهیه: ئهگهر بهم مانایه بێت، ئهو كاته مهبهستی خودا له بهکارهێنانی چیه؟
وەڵام:
١. واتای "ذرة" له زمانی عهرهبی کلاسیکدا
پێش ههموو شتێك، پێویسته ڕاستییهكه بڵێین: "ذرة" له زمانی عهرهبی کلاسیکدا به واتای مێروولهی بچووك (مۆره) و تۆزی ههوا هاتووه.
ئهم خاڵه زۆر گرنگه، چونكه خواى گهوره قورئانی به زمان و تێگهیشتنی خهڵكی ههمان سهردهم ناردووه. ئهگهر قورئان باسی شتێكی بكات كه خهڵك نایzanen و لێی تێناگهن، ئهوا پێغهمبهرایهتی خۆی ناداتێ. خواى گهوره خۆی دهفهرموێت: "وَمَا أَرْسَلْنَا مِن رَّسُولٍ إِلَّا بِلِسَانِ قَوْمِهِ لِيُبَيِّنَ لَهُمْ" (ئیبراهیم: ٤) واتا "هیچ پێغهمبهرێكمان نهناردووه تهنها به زمانی قهومهكهی خۆی نهبێت، تا بۆی ڕوون بكاتهوه".
کهواته، ئهو كهسهی دهڵێت "ذرة به واتای مێروولهیه" له ڕوانگهی مێژووییهوه ڕاست دهكات. بهڵام پرسیارهكه ئهمهیه: ئهگهر بهم مانایه بێت، ئهو كاته مهبهستی خودا له بهکارهێنانی چیه؟
جیاكاری له نێوان "جۆری مێرووله" و "ڕهگهزی مێرووله"
ئهو كهسه دهڵێت: "نازانم چون نێرەی میرووله و مێینەی مێرووله له يهك جیا دهکهنهوه"
وهڵام:
"ذرة" ناوی جۆرهكهیهتی (species)، نەک نێر یان مێ. واتا:
· نملة (مێرووله): ناوی گشتی ههموو جۆره مێروولهكانه.
· ذرة (زره): ناوی جۆرێکی تایبهتی مێروولهیه که زۆر بچووک و سووره.
له كتێبه كلاسیكیهكاندا ڕوون كراوهتهوه كه "ذرة" جۆرێكه له مێروولهی زۆر بچووك، و پێویست ناكات بڵێین نێره یان مێیه. ههر وهك ئهوهی ئێمه دهڵێین "پشیلە" یان "سهگ"، ئهم ناوانه ناوی جۆرهكهیهتی، نابێت بڵێین ئایا نێره یان مێیه.
ئیبن حهجهر عهسقهلانی دهڵێت: "الذَّرَّةُ: النَّمْلَةُ الصَّغِيرَةُ" (ذره: مێروولهی بچووكه) .
ئیبن مهنزور له لسان العربدا دهڵێت: "الذَّرُّ: صِغارُ النَّمل، واحدته ذَرَّةٌ" (ذر: بچووكترین مێروولهكانن، یهك دانهیان پێی دهگوترێت ذره) .
کهواته، باسی نێر و مێ لهوێ دا نیه. "ذرة" ناوی ئهو جۆره تایبهتهیه.
مهبهستی خودا له بهکارهێنانی "ذرة"
ئێستا دهگهینه پرسیاره سهرهکییهکه: ئهگهر "ذرة" به واتای مێروولهی بچووك بێت، ئهو کاته مهبهستی خودا له فهرموودهکهی "فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ" چییه؟
یەکەم: مهبهست "کهمترین و بچووکترین" شته
زۆربهی زانایان ڕایان وایه که مبهست له "ذرة" کهمترین و بچووکترین شته که مرۆڤ دهتوانێت بیبینێت و پێی بزانێت .
ئیبن کهسیر دهفهرموێت: "مثقال ذرة واتا هێندهی کهمترین و بچووکترین شت" .
ئیبن عوسهیمین دهفهرموێت: "مهبهست پێی ئهوهیه که خوا له کهمترین شتیشدا ستهم ناکات" .
دووەم: بۆ وێنه (مهتهڵ) دان به کهمی
زانایان دهڵێن: خوا "ذرة" ی ههڵبژاردووه، چونکه لهو سهردهمهدا بچووکترین شت بووه که خهڵك دهیانزانی. دهیانویست بڵێن: تهنانهت ئهگهر به ئهندازهی بچووکترین مێروولیش چاکه بکهیت، دهیبینیت .
سێیەم: خوا دهیزانی که ڕۆژێک زانست پێش دهکەوێت
ئهم خاڵه زۆر گرنگه: خوا دهیزانی که ڕۆژێک مرۆڤ پێکهواتهکانی مادده دهدۆزێتهوه و به "گهردیلە" (ئهتۆم) ناوی دهنێن. بۆیه وشهیهکی ههڵبژاردووه که:
1. لهو کاتهدا خهڵك لێی تێدهگهیشت (دهیانزانی مێروولهی بچووكه).
2. له داهاتوویشدا لهگهڵ زانستی مۆدێرن دهگونجێت (دهبێته ههمان ناو بۆ گهردیلە).
کۆمهڵگای زمانی عهرهبی له قاهیره (باڵاترین دهسهڵاتی زمانی عهرهبی) له سهدهی بیستهمدا فهرمووی: وشهی "ذرة" به مانای "أَصْغَر جُزْءٍ فِي الْعُنْصُرِ يَصِحُّ أَنْ يَدْخُلَ فِي التَّفَاعُلاتِ الْكِيمِيَائِيَّةِ" (بچووکترین بهشی توخم که دهتوانێت بچێته ناو کارلێکه کیمیاییهکانەوه) واتا ئهتۆم دیاری کرا .
Comments
Post a Comment